POLIN – Dziedzictwo Polskich Żydów

Kraśnik

Pierwsze wzmianki o Żydach w Kraśniku pochodzą z lat trzydziestych XVI w. Już w 1531 roku dwaj krasniccy Żydzi, Mojżesz i Salomon, utrzymywali stosunki handlowe z Gdańskiem. O historii Żydów sprzed 1584 roku posiadamy bardzo skąpe wiadomości. Brak jest danych od jak dawna i na jakich warunkach Żydzi mieszkali w Kraśniku do czasu zniesienia prawa "de non tolerandis Judaeis" w 1584 roku. Prawo to zniósł ówczesny właściciel miasta, książę Słucki. Przyznał on Żydom w 1584 roku prawo stałego mieszkania w mieście. W 1637 r. w Kraśniku wybuchł pożar, który zniszczył połowę miasta. O podpalenie oskarżono Żyda Barucha; w konsekwencji zakazano Żydom osiedlania się przy rynku. W 1648 roku odziały tatarsko-kozackie pod dowództwem Bohdana Chmielnickiego spustoszyły miasto. Żydzi z Kraśnika mieli trzech przedstawicieli w Sejmie Czterech Ziemi.

Tuż przed wybuchem II wojny światowej Żydzi stanowili 50 % mieszkańców miasta. Prawie wszyscy zginęli w obozie zagłady w Bełżcu, a także podczas likwidacji kraśnickiego getta. Gmina żydowska w stanie szczątkowym istniała jeszcze do 1948 roku. Wtedy to dokonano na terenie powiatu ekshumacji ciał pomordowanych Żydów i przeniesiono je na cmentarz żydowski w Kraśniku.


	nazwa polska		................................................	Kraśnik
	nazwa jidysz		................................................	Krasznik, Krosznik, Krashnik
	nazwa niemiecka		................................................	Krasnik
	gmina		................................................	Kraśnik
	powiat		................................................	kraśnicki
	województwo		................................................	lubelskie
	Położenie administracyjne (1939 r.) - województwo		................................................	lubelskie
	Położenie administracyjne (1939 r.) - powiat		................................................	janowski
	Położenie administracyjne (1900 r.) - zabór		................................................	rosyjski
	Położenie administracyjne (1900 r.) - gubernia/prowincja		................................................	lubelska
	Położenie administracyjne (1900 r.) - powiat		................................................	janowski
	typ jednostki osadniczej		................................................	miasto
	Początki jednostki osadniczej - data założenia		................................................	1377- pierwsza wzmianka o Kraśniku
	Początki jednostki osadniczej - założyciel		................................................	W 1377 Ludwik Węgierski ulokował miasto na
	Początki jednostki osadniczej - własność		................................................	Iwan i Dymitr Gorajscy, potem rodzina
	Pierwsza wzmianka na temat społeczności żydowskiej		................................................	Pierwsze wzmianki o Żydach w Kraśniku
	Istnienie gminy żydowskiej		................................................	tak
	Liczebność gminy		................................................	1827 r.- 1961 (55,6%), 1857 - 1778 (54,7%), 1921 - 4,200
	Główne źródła utrzymania ludności żydowskiej 1		................................................	Wytwórczość. Znaczny udział w w przedsiębiorstwach młynarskich, browarowo – gorzelniczych i rybnych.
	Główne źródła utrzymania ludności żydowskiej 2		................................................	Handel (suknem, siarką, żelazem, winem, ołowiem, drzewem, rybami, skórami i wieloma innymi produktami).
	Główne źródła utrzymania ludności żydowskiej 3		................................................	Lichwa, rzemiosło
	Holokaust - liczba Żydów w 1939r.		................................................	5 tysięcy, czyli 40 % mieszkańców
	Holokaust - eksterminacja ludności żydowskiej - data		................................................	1944 ( likwidacja obozów pracy). Początek akcji likwidacyjnej getta przypada na Święto Pesach- 12 czerwca 1942. Nastepna duża grupę przewożono do Bełża od października 1942 roku
	Holokaust - eksterminacja ludności żydowskiej - miejsce		................................................	W Kraśniku isntniały dwa obozy przymusowej pracy, w tym jeden z nich, który był fabryką samolotów Heinkla został przemianowany w 1943 roku na podobóz obozu w Majdanku. Został zlikwidowany w 1944 roku. Wszystkich Żydów wywieziono do Bełżca.
	Holokaust - getto TAK		................................................	Tak
	Holokaust - czas istnienia getta		................................................	1940-1942 - ulice graniczne getta: Bóżnicza, Kirkut przy ul. Ogrodowej, Szkolna, Szewska
	Holokaust - liczba więzionych osób		................................................	Według spisu z 18 stycznia 1940 r. w
	Holokaust - miejsca z jakich pochodzili więźniowie 1		................................................	Turobin, Urzędów, Chodel, Modliborzyce, Janów Lubelski
	Holokaust - miejsca z jakich pochodzili więźniowie 2		................................................	Niemcy, Łodź, Kraków, Warszawa, Wiedeń
	Holokaust - groby masowe TAK		................................................	Tak
	Holokaust - liczba osób zamordowanych		................................................	Grób znajdujący się na kirkucie, gdzie hitlerowcy dokonali masowej egzekucji.
	Holokaust - miejsce pochodzenia ofiar 1		................................................	Kraśnik i okolice
	Holokaust - data śmierci		................................................	Na przełomie października i listopada Niemcy pod dowództwem Aloisa Grögera dokonali masowych egzekucji na kirkucie. Zabito ok. 400 osób, które próbowały schronić się przed wywózką. Ostatnia większa egzekucja 40 osób odbyła się 5 listopada.1942 r.
	Sprawiedliwi Wśród Narodów Świata - liczba osób		................................................	Marianna Pawęzka wraz z meżem uratowała nastoletnia dziewczynkę. Rodziny utrzymuja bliski kontakt do dzisiaj.
	Sprawiedliwi Wśród Narodów Świata - w którym roku otrzymali		................................................	11.05.1993
	Pamięć o społeczności żydowskiej - tablica TAK		................................................	Tak
	Pamięć o społeczności żydowskiej - co upamiętnia		................................................	Tablica wmurowana w ścianę szkoły podstawowej nr. 2. Napis w języku polskim i w jidysz brzmi:
	Pamięć o społeczności żydowskiej - fundator		................................................	Fundacja Rodziny Nissenbaumów
	Pamięć o społeczności żydowskiej - pomnik TAK		................................................	1Tak
	Pamięć o społeczności żydowskiej - co upamiętnia		................................................	Pomnik upamietniający Żydów Kraśnika. Na kirkucie znajduje się również obelisk z hebrajskimi inskrypcjami postawiony w miejscu masowej egzekucji ludności żydowskiej.
	Pamięć o społeczności żydowskiej - data odsłonięcia		................................................	1948 rok
	Pamięć o społeczności żydowskiej - izba pamięci NIE		................................................	Nie
	Inne TAK		................................................	Tak
	Inne 1		................................................	W Muzeum Regionalnyw Kraśnika znajdują się zdjęcia przedwojennego miasta i jego mieszkańców oraz liczne rozporządzenia niemieckie.
	Miejscowość w literaturze pięknej 1		................................................	J. B. Singer wspomina o Kraśniku w :
	Znane postacie		................................................	Abraham Bergman
	Strony www o dziedzictwie żydowskim miejscowości 1		................................................	http://www.izrael.badacz.org/zydzi_w_polsce/katalog_lubelskie_krasnik_cmentarz.html
	Strony www o dziedzictwie żydowskim miejscowości 2		................................................	http://www.gazetapro.krasnik.com.pl
	Strony www o dziedzictwie żydowskim miejscowości 3		................................................	http://krasnik.over-blog.com/articles-blog.html
	Bibliografia 1		................................................	J. Morgensztern, Wiadomości o ludności żydowskiej w Kraśniku na podstawie inwentarza z 1631 roku [w:] Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego, 1959, nr 32.
	Bibliografia 2		................................................	J. Morgensztern, Udział Żydów w życiu gospodarczym Kraśnika i włości kraśnickich do poł. XVII w.[w:] Biuletyn ŻIH, 1960, nr 36.
	Bibliografia 3		................................................	J. Morgensztern, Udział Żydów w życiu gospodarczym Kraśnika i włości kraśnickich do poł. XVII w.[w:] Biuletyn ŻIH, 1960, nr 36.
	Bibliografia 4		................................................	Z. Nita, Żydzi kraśniccy w XVI / XVII wieku [w:]Regionalista 4/1995 [33 – 35]; P.Bieleń, Obozy hitlerowskie w Kraśniku cz. I [w:] Głos Gazeta Powiatowa 4/2005.
	Bibliografia 5		................................................	Materiały archiwalne: „Inwentarz miasta wraz z jego posiadłościami, perceptarz z nich” oraz „Księga miasta Kraśnika. Donacje, Intromisje, Kwity, Dekrety, Wizje, Manifestacje i inne transakcje od 1608 do 1647.”